PGS.TS.Nguyễn Hữu Huy Nhựt, Hiệu trưởng HSU phát biểu khai mạc Hội thảo
Hội thảo được tổ chức trực tiếp và trực tuyến với sự tham dự của hơn 100 đại biểu đại diện các cơ quan nhà nước, các chuyên gia, nhà nghiên cứu…
Vi phạm quyền dữ liệu cá nhân có xu hướng gia tăng
Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS.Nguyễn Hữu Huy Nhựt, Hiệu trưởng HSU cho rằng, khi trí tuệ nhân tạo, Big Data và các nền tảng số ngày càng có khả năng thu thập, phân tích, dự báo và tác động lên hành vi của con người, thì quyền riêng tư không chỉ là quyền giữ kín thông tin nữa, mà là quyền phải được chủ động, quyền được tự quyết và quyền không bị thao túng bởi những hệ thống vô hình.
PGS.TS.Nguyễn Hữu Huy Nhựt nhận định, dữ liệu là một nguồn lực vô cùng quan trọng cho đổi mới sáng tạo, nếu không có dữ liệu thì chắc chắn sẽ không có kinh tế số, không có Chính phủ số, không có giáo dục thông minh, không có y tế cá nhân hóa. Vì vậy, Hội thảo khoa học quốc gia hôm nay không chỉ là một nơi để trao đổi học thuật, mà Ban tổ chức kỳ vọng đây là không gian để kết nối luật học, công nghệ, quản trị, kinh tế, chính sách. Đồng thời, mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học sẽ có những thảo luận để nhận diện rõ hơn, sâu hơn những rủi ro mới của công nghệ cũng như nhận diện rõ hơn mối quan hệ giữa dữ liệu cá nhân và bảo vệ quyền riêng tư.
TS.Trần Thị Thu Hương, Phó Chủ tịch kiêm Trọng tài viên, Trung tâm Trọng tài Thương mại Số 1 Việt Nam, chia sẻ thông tin tại Hội thảo
Chia sẻ về trách nhiệm dân sự bồi thường thiệt hại do xâm phạm dữ liệu cá nhân từ thực tiễn xét xử của tòa án và vai trò của luật sư, TS.Trần Thị Thu Hương, Phó Chủ tịch kiêm Trọng tài viên, Trung tâm Trọng tài Thương mại Số 1 Việt Nam - Giảng viên Khoa Luật, Trường Đại học Công nghệ TP.Hồ Chí Minh cho rằng, sự ra đời của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 đã xác lập hệ thống quy phạm pháp luật chuyên ngành nhằm kiểm soát các hành vi xử lý dữ liệu bất hợp pháp. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng cho thấy các hành vi vi phạm quyền dữ liệu cá nhân có xu hướng gia tăng với phương thức phức tạp dưới tác động của công nghệ cao. Khi các quyền nhân thân bị xâm phạm trên không gian mạng, cơ chế bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 đóng vai trò là chế tài dân sự nhằm khôi phục lợi ích hợp pháp và khắc phục hậu quả cho chủ thể bị thiệt hại.
Mặc dù vậy, thực tiễn áp dụng các quy phạm pháp luật dân sự hiện hành tại Việt Nam đang phát sinh những hạn chế định hình rõ rệt. Hệ thống quy phạm dân sự truyền thống chưa bao quát được các đặc thù của chứng cứ số, dẫn đến việc xác định lỗi và định lượng thiệt hại phi vật chất gặp nhiều vướng mắc. Thực trạng này đòi hỏi phải có sự nhìn nhận nghiêm túc từ hoạt động xét xử của Tòa án, từ đó làm rõ vai trò bổ trợ của giới Luật sư trong việc thu thập chứng cứ điện tử và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự.
Để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, khắc phục sự chưa hoàn thiện của các quy phạm pháp luật và các trở ngại tố tụng đã phân tích, bà Hương đề xuất cần hoàn thiện pháp luật và hướng dẫn áp dụng pháp luật. Cụ thể, chuyển dịch nghĩa vụ chứng minh lỗi thông qua cơ chế suy đoán lỗi kỹ thuật để khi xảy ra sự cố rò rỉ dữ liệu diện rộng, người khởi kiện (chủ thể dữ liệu) chỉ có nghĩa vụ chứng minh thiệt hại thực tế và sự tồn tại của sự cố. Nghĩa vụ chứng minh hành vi xử lý dữ liệu đúng quy trình và hệ thống bảo mật không có lỗi sẽ thuộc về bên kiểm soát và xử lý dữ liệu (doanh nghiệp). Quy phạm hướng dẫn này sẽ giải quyết tình trạng bất đối xứng công nghệ, bảo vệ thực chất quyền lợi của người dân trước các doanh nghiệp số.
Bên cạnh đó, cần xây dựng Bảng tiêu chí lượng hóa thiệt hại phi vật chất đối với di sản số nhằm loại bỏ tính chủ quan trong các phán quyết bồi thường tổn thất tinh thần, cần xây dựng một hệ chỉ số định lượng dựa trên các thuộc tính của dữ liệu bị xâm phạm. Đồng thời, chuẩn hóa quy trình tố tụng đặc thù bảo vệ quyền riêng tư hậu xét xử.
Cần hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ dữ liệu cá nhân
PGS.TS.Bùi Kim Hiếu, Trường Đại học Ngân hàng TP.Hồ Chí Minh thông tin tại Hội thảo
Trong khi đó, PGS.TS.Bùi Kim Hiếu, Trường Đại học Ngân hàng TP.Hồ Chí Minh cho rằng, trong môi trường làm việc số hóa, ranh giới giữa giám sát công việc hợp pháp và xâm phạm đời tư trở nên mong manh hơn bao giờ hết khi doanh nghiệp sử dụng các công nghệ cảm biến và thiết bị theo dõi từ xa. Theo báo cáo thống kê năm 2025, các vụ vi phạm liên quan đến dữ liệu nhân sự đã tăng 25% so với năm trước, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc định nghĩa lại quyền tài sản và quyền nhân thân đối với thông tin.
Thực tiễn cho thấy, vi phạm về dữ liệu cá nhân không chỉ gây rủi ro pháp lý với mức phạt có thể lên tới hàng triệu Euro (theo chuẩn GDPR) mà còn làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của doanh nghiệp trên thị trường toàn cầu. Tại Việt Nam, hệ thống pháp luật từ Hiến pháp 2013 đến Bộ luật Lao động 2019 mới chỉ dừng lại ở các nguyên tắc chung. Sự ra đời của Nghị định số 13/2023/NĐ-CP và hiện nay là Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 là bước tiến lớn nhưng vẫn chưa giải quyết triệt để các xung đột lợi ích đặc thù trong quan hệ lao động.
Từ nhu cầu đó, việc đối chiếu với pháp luật của Liên minh châu Âu, Tây Ban Nha, Đức – những quốc gia có mô hình bảo vệ Dữ liệu cá nhân điển hình – sẽ cung cấp những bài học giá trị cho Việt Nam trong việc xây dựng một hành lang pháp lý vừa bảo đảm quyền lợi người lao động, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển bền vững.
ThS. Đới Sỹ Hùng, Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh cho rằng Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, khả thi trong điều kiện phù hợp với bối cảnh đất nước
Tương tự, ThS. Đới Sỹ Hùng, Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh cho biết, tại Việt Nam, với dân số hơn 100 triệu người và tỷ lệ sử dụng Internet cao, khối lượng dữ liệu cá nhân khổng lồ được tạo ra mỗi ngày, bên cạnh lợi ích, rủi ro lộ lọt, mua bán, lạm dụng dữ liệu cá nhân ngày càng nghiêm trọng, dẫn đến các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản, xâm phạm quyền riêng tư và đe dọa an ninh quốc gia.
Ông Hùng cho rằng, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định một trong năm tư tưởng chỉ đạo then chốt đó là: “Bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an toàn thông tin của tổ chức và cá nhân là yêu cầu xuyên suốt, không thể tách rời trong quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”. Điều này cho thấy việc hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo vệ dữ liệu cá nhân (BVDLCN) là một mục tiêu cấp bách.
Bên cạnh đó, DLCN được xem là tài nguyên riêng tư của con người, bất kỳ ai có hành vi xâm phạm đến nó cũng đồng nghĩa xâm phạm quyền con người. Hiện tại, Việt Nam đã ban hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, Luật An ninh mạng 2025, Luật Công nghệ thông tin 2006 cùng nhiều quy định liên quan trong Bộ luật Dân sự năm 2015, song hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn tồn tại nhiều khoảng trống, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu bảo vệ DLCN trong kỷ nguyên số. Vì vậy, việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật về BVDLCN trong thời gian tới là cần thiết.
Để thực thi tốt công tác BVDLCN trong thời gian tới, ThS. Đới Sỹ Hùng đề xuất, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, khả thi trong điều kiện phù hợp với bối cảnh đất nước. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng, tuân thủ của doanh nghiệp và củng cố hiệu lực thực thi của các cơ quan quản lý nhà nước là những yếu tố then chốt quyết định sự thành công của khung pháp lý về BVDLCN mà Việt Nam đã ban hành.
Hà Trang
